آیا کراتین باعث سرطان می‌شود یا از آن پیشگیری می‌کند؟

پاسخ کوتاه

شواهد فعلی دو ادعای قطعی را پشتیبانی نمی‌کنند: نه ثابت شده است که کراتین مونوهیدرات باعث سرطان می‌شود و نه ثابت شده است که مصرف مکمل کراتین از سرطان پیشگیری می‌کند. یافته‌های تازه جذاب‌اند، اما بیشتر آن‌ها یا ارتباط آماری در یک مطالعه مقطعی انسانی‌اند یا از آزمایش‌های سلولی و حیوانی به دست آمده‌اند.

یافته انسانی تازه چه می‌گوید؟

پژوهشگران در یک مطالعه منتشرشده در سال ۲۰۲۵، اطلاعات ۲۵٬۸۷۹ بزرگسال آمریکایی را از پیمایش NHANES سال‌های ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۸ تحلیل کردند. دریافت غذایی کراتین با یادآمد خوراک برآورد شد و سابقه سرطان نیز از اطلاعات سلامت شرکت‌کنندگان به دست آمد. 1

به ازای هر یک انحراف معیار افزایش در دریافت غذایی کراتین، شانس گزارش سرطان حدود ۵ درصد کمتر بود. نسبت شانس ۰٫۹۵ و فاصله اطمینان ۹۵ درصد آن از ۰٫۹۱ تا ۰٫۹۹ گزارش شد. 1

این عدد باید با احتیاط تفسیر شود. مطالعه مقطعی بود؛ یعنی دریافت غذا و وجود سرطان در یک بازه بررسی شدند. بنابراین مشخص نمی‌کند دریافت بیشتر کراتین پیش از سرطان رخ داده است یا پس از آن. تغییر رژیم غذایی پس از تشخیص سرطان نیز می‌تواند نتیجه را تحت تأثیر قرار داده باشد.

کراتین غذایی بیشتر از گوشت و ماهی تأمین می‌شود. در نتیجه، الگوی کلی غذا، دریافت پروتئین، وضعیت اقتصادی و سایر ویژگی‌های سبک زندگی می‌توانند بخشی از این ارتباط را توضیح دهند. این مطالعه نیز درباره کراتین موجود در غذا بود، نه مصرف مکمل کراتین.

یافته سال ۲۰۲۶ درباره ایمنی ضدتوموری

یک مطالعه سال ۲۰۲۶ نشان داد ورود کراتین به سلول‌های دندریتیک می‌تواند فعال‌شدن آن‌ها و پاسخ ایمنی ضدتوموری را تقویت کند. سلول دندریتیک نوعی سلول ایمنی است که بخش‌هایی از عوامل بیگانه یا سلول‌های غیرطبیعی را به سلول‌های T معرفی می‌کند و به آغاز پاسخ هدفمند کمک می‌کند. 2

این پژوهش در کشت سلولی و مدل‌های موشی انجام شد. بنابراین نتیجه آن مستقیماً نشان نمی‌دهد مصرف مکمل کراتین در افراد سالم از سرطان پیشگیری می‌کند یا در بیماران اثر درمانی دارد.

پژوهش پیشین نیز نشان داده بود جذب کراتین در سلول‌های T نوع CD8 می‌تواند انرژی لازم برای فعالیت ضدتوموری آن‌ها را تأمین کند. این نتیجه نیز از آزمایش‌های سلولی و حیوانی به دست آمده بود. 3

این مطالعات یک سازوکار زیستی احتمالی را نشان می‌دهند: کراتین ممکن است به بعضی سلول‌های ایمنی برای مقابله با تومور کمک کند. وجود یک سازوکار احتمالی، اثربخشی پیشگیرانه مکمل را در انسان ثابت نمی‌کند.

چرا این یافته‌ها هنوز به معنای پیشگیری نیستند؟

پیشگیری از سرطان باید با کاهش موارد جدید سرطان در افرادی سنجیده شود که در شروع مطالعه سرطان ندارند. برای پاسخ به این پرسش، مطالعه آینده‌نگر طولانی یا کارآزمایی انسانی لازم است.

در جست‌وجوی PubMed و PubMed Central تا ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶، مطالعه آینده‌نگر یا کارآزمایی تصادفی تکمیل‌شده‌ای پیدا نکردیم که مکمل کراتین را برای پیشگیری از بروز سرطان آزموده باشد.

تقویت پاسخ ایمنی علیه یک تومور موجود در موش با جلوگیری از تشکیل سرطان در انسان سالم دو پرسش متفاوت است. در خبرها ممکن است این دو مفهوم با یکدیگر ترکیب شوند.

شواهد مخالف چه می‌گویند؟

نقش کراتین در سرطان یک‌طرفه نیست. سلول‌های ایمنی و سلول‌های توموری هر دو می‌توانند از سامانه کراتین و فسفوکراتین برای مدیریت انرژی استفاده کنند.

در یک مطالعه سال ۲۰۲۱، کراتین در مدل‌های موشی مشخصی از سرطان پستان و روده بزرگ با تهاجم و متاستاز بیشتر همراه بود. متاستاز به گسترش سلول‌های سرطانی از محل اولیه به بافت‌های دیگر گفته می‌شود. 4

یک مرور تخصصی در سال ۲۰۲۲ نتیجه گرفت که بعضی مدل‌ها اثر سرکوب تومور و بعضی مدل‌ها اثر تسهیل پیشرفت یا متاستاز را نشان می‌دهند. نقش کراتین ممکن است به نوع تومور، محل آن و محیط سلولی وابسته باشد. [5]

این مطالعات نیز خطر یا فایده مصرف معمول مکمل کراتین را مستقیماً در انسان اندازه‌گیری نکرده‌اند. آن‌ها بیشتر نشان می‌دهند که زیست‌شناسی کراتین در سرطان پیچیده است و نمی‌توان از یک مدل آزمایشگاهی برای همه سرطان‌ها نتیجه‌گیری کرد.

آیا کراتین می‌تواند ترکیبات سرطان‌زا بسازد؟

یکی از نگرانی‌های قدیمی به آمین‌های هتروسیکلیک مربوط بود. این ترکیبات هنگام پخت شدید گوشت و در حضور هم‌زمان کراتینین، اسیدهای آمینه، قند و حرارت بالا تشکیل می‌شوند. چنین شرایطی با مصرف پودر کراتین در دمای بدن یکسان نیست.

در یک مطالعه انسانی، مصرف حاد و ۳۰روزه کراتین افزایش معناداری در آمین‌های هتروسیکلیک ادرار ایجاد نکرد. از ۵۷۶ ارزیابی روی ۱۴۹ نمونه ادرار، فقط ۹ نتیجه قابل اندازه‌گیری بود: ۳ مورد در گروه کراتین و ۶ مورد در گروه دارونما. [6]

این پژوهش یک سازوکار پیشنهادی را تضعیف می‌کند، اما جای مطالعه بلندمدت درباره بروز سرطان را نمی‌گیرد.

مطالعات انسانی در بیماران سرطانی چه نشان داده‌اند؟

مطالعات انسانی موجود بیشتر کراتین را برای کاهش تحلیل عضله، بی‌اشتهایی یا کاهش وزن در افراد مبتلا به سرطان بررسی کرده‌اند. این مطالعات برای سنجش پیشگیری از سرطان طراحی نشده‌اند.

در یک کارآزمایی دوسوکور با ۲۶۳ بیمار قابل ارزیابی، کراتین در مقایسه با دارونما وزن، اشتها، ترکیب بدن، قدرت پنجه یا کیفیت زندگی را بهبود نداد. میانه بقا ۲۳۰ روز در گروه کراتین و ۲۳۹ روز در گروه دارونما بود و تفاوت از نظر آماری معنادار نبود. [7]

یک مطالعه کوچک‌تر روی ۳۰ بیمار مبتلا به سرطان روده بزرگ نیز بهبود معناداری در توده عضلانی، عملکرد عضله یا کیفیت زندگی پیدا نکرد. [8]

این مطالعات نه فایده پیشگیرانه کراتین را ثابت می‌کنند و نه برای نتیجه‌گیری درباره تمام سرطان‌ها طراحی شده‌اند.

جمع‌بندی

• شواهد انسانی فعلی نشان نمی‌دهد کراتین مونوهیدرات به‌تنهایی باعث سرطان می‌شود؛ اما پژوهش مستقیم و بلندمدت در این زمینه محدود است.
• یک تحلیل مقطعی بزرگ، دریافت غذایی بیشتر کراتین را با حدود ۵ درصد شانس کمتر گزارش سرطان مرتبط دانست. این ارتباط کوچک، علت و معلول یا اثر مکمل را ثابت نمی‌کند. 1
• مطالعات سلولی و حیوانی نشان می‌دهند کراتین می‌تواند بعضی سلول‌های ایمنی ضدتومور را تقویت کند. 23
• مدل‌های حیوانی دیگری نشان داده‌اند بعضی تومورها نیز ممکن است از سامانه کراتین برای تهاجم و متاستاز استفاده کنند. 4[5]
• عبارت دقیق بر اساس شواهد فعلی این است: «کراتین برای پژوهش در زمینه ایمنی ضدتوموری امیدوارکننده است، اما اثر مکمل آن در پیشگیری از سرطان در انسان اثبات نشده است.»